Ders Saati Ücreti ile Çalışan Usta Öğreticilerin Ücret alacağı Hakları

Daha önceki yazımızda usta öğreticilerin kıdem tazminatı hakkını ve bu hakkın hangi şartlarda doğduğunu, hesaplamaların nasıl yapılacağını detaylarıyla ele almıştık. Bu yazımızda ise uygulamada usta öğreticilerin mağduriyet yaşadığı ve idarece göz ardı edilen çalışma karşılığı olmayan hafta tatili ücreti ile ulusal bayram ve genel tatil (UBGT) ücreti alacaklarını kararlar ışığında inceliyoruz. Öncelikle Hafta Tatil ve Genel tatil hakkının tanımını yaparak başlayacağız.

HAFTA TATİL HAKKI NEDİR ?

4857 sayılı İş Kanunu’nun 46. maddesinde düzenlenmiş çalışma günlerini veya kararlaştırılan çalışma süresini tamamlayan işçiye verilmesi zorunlu olan en az 24 saatlik kesintisiz dinlenme hakkıdır. Bu hak Anayasamızca korunmaya alınmış son derece önemli bir haktır. Anayasa’nın 50. maddesine göre "Dinlenmek, çalışanların hakkıdır." Hükmü yer almaktadır. Bu hakkın temel amacı, kişinin zihinsel ve fiziksel olarak yıpranmasını önlemek, iş kazası risklerini azaltmak ve sosyal ve ailevi yaşamını sürdürebilmesini sağlamak için kesintisiz dinlenme sürelerine ihtiyacı bulunmaktadır. Kanun gereği işçi, hafta tatili gününde fiilen çalışmasa dahi o günün ücretini tam ve eksiksiz olarak almaya hak kazanır; eğer bu günde fiilen çalıştırılırsa, çalıştığı saatler karşılığında %150 zamlı (ilave ücretli) ödeme yapılması gerekir.

ULUSAL BAYRAM VE GENEL TATİL (UBGT) HAKKI NEDİR?

2429 sayılı Ulusal Bayram ve Genel Tatiller Hakkında Kanun ile 4857 sayılı İş Kanunu’nun 47. maddesinde kapsama alınan UBGT; Cumhuriyet Bayramı, dini ve milli bayramlar ile yılbaşı, 1 Mayıs ve 15 Temmuz gibi resmi tatil günlerini ifade eder. Kanuni düzenlemeye göre, işçilerin bu resmi tatil günlerinde çalışmayarak dinlenmeleri esastır ve çalışmadıkları bu günler için ücretleri bir kesinti yapılmaksızın tam ödenir. İşçinin genel tatil gününde onay vererek veya idare talimatıyla fiilen çalışması halinde ise, çalıştığı her bir genel tatil günü için bir günlük ilave (zamlı) ücret ödenmesi zorunludur.

USTA ÖĞRETİCİLERİN DURUMU ?

Usta öğreticiler maktu (sabit) aylık ücretle değil, girdikleri ders saati üzerinden ödeme aldıkları için idareler tarafından "çalışılmayan gün için ücret ödenmez" mantığıyla hafta tatili ücretinden mahrum bırakılmaktadır. Usta öğretici, İdarenin belirli bir haftalık program dahilinde çalışmaktadır. Kanunen belirlenen haftalık çalışma günlerini tamamlayan her çalışan gibi usta öğretici de "işçi" statüsündedir. Hafta tatili veya UBGT gününde okulun veya kurumun kapalı olması veya ders konulmaması hakkı olmadığı anlamı taşımamaktadır.

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin 16.01.2024 tarihli, 2023/19031 Esas ve 2024/450 Karar sayılı emsal kararı, "Taraflar arasında akdi tatile ilişkin bir anlaşma olmadığından, Usta öğretici olan davacının, 4857 sayılı Kanun hükümlerine göre çalışma karşılığı olmadan ücreti ödenmesi gerekli hafta tatili gününün, haftada sadece bir gün olduğu kabul edilmelidir." Demek suretiyle hafta tatil alacağı hakkının olduğu kabul edilmiştir. Yine aynı mantıkla yola çıkılarak çalışma karşılığı olmayan Genel Tatil günleri içinde alacağının bulunduğu kabul edilmiştir.

Yargıtay bu kararında, usta öğreticinin çalışmadığı hafta tatili ve resmi tatil günlerine ait ücretin hesaplanması için somut bir formül sunmuştur:  

Günlük Yevmiye Tespiti: Usta öğreticinin bir ayda girdiği toplam ders saati süresi, o ayda fiilen çalıştığı gün sayısına bölünerek günlük ortalama çalışma saati bulunur. Bu saat, ders saati ücreti ile çarpılarak usta öğreticinin bir günlük ücreti (yevmiyesi) tespit edilir.  

Tatil Ücretinin Eklenmesi: Bulunan bu 1 günlük ücret, çalışılmayan hafta tatili günleri (haftada 1 gün) ve resmi tatil günleri ile çarpılarak işçinin alacağına eklenir.  

Dolayısıyla kurumun veya okulun resmi tatil ya da hafta tatili nedeniyle kapalı olması veya usta öğreticiye o gün ders yazılmaması, ücretinin ödenmesine engel teşkil etmemektedir. 

Özetle; Usta öğreticilerin parça başı veya ders saati ücretiyle çalışıyor olması, onların Anayasal dinlenme hakkı ve İş Kanunu’ndan doğan tatil ücreti haklarını ellerinden almaz. Yargıtay’ın güncel içtihatları doğrultusunda, çalışılmayan hafta tatilleri ile resmi tatil günlerinin ücreti de usta öğreticilere ödenmek zorundadır. Bu hakları ödenmeyen usta öğreticilerin, geriye dönük 5 yıllık zamanaşımı süresi içerisinde arabuluculuk ve dava yoluyla hak ettikleri ücretlerini talep etme imkanları bulunmaktadır. Daha önceki yazımızda da yer aldığı üzere usta öğreticilerin tazminat ve alacakları davalarında mahkemeler arasında görev uyuşmazlığı bulunduğundan usul yönünden telafisi güç hatalar doğmaması adına sürecin avukat aracılığıyla yürütülmesini önemle tavsiye ederiz.

AV. EGE AKKAYA